UNG THƯ PHỔI (LUNG CANCER)
Bác sĩ Nguyễn Văn Đức
8748 E. Valley Blvd., Ste. H
Rosemead, CA 91770
(626) 288-3306
Ung thư phổi rất đáng
sợ, là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các
bệnh ung thư trên toàn thế giới, cho cả đàn
ông lẫn phụ nữ. Căn bệnh gây khoảng 1,2
triệu cái chết mỗi năm. Trong ṿng 25 năm qua,
số người chết v́ ung thư phổi mỗi
năm mỗi tăng.
Riêng tại Mỹ, trong năm 2007, có
215.000 trường hợp ung thư phổi mới, và
162.000 người mất mạng v́ nó. Số trường
hợp ung thư phổi ngày càng tăng, nhất là ở phụ
nữ, v́ dân số ngày càng đông, và chúng ta cũng sống
lâu hơn trước.
Hút thuốc là yếu tố nguy
hại hàng đầu gây ung thư phổi. Người hút
thuốc lá có nguy cơ bị ung thư phổi 10
đến 30 lần nhiều hơn người không hút.
Tuy các yếu tố khác, chẳng hạn như ngửi khói
thuốc bay ra từ miệng người hút thuốc lá
(second-hand tobacco smoke), tiếp xúc với các chất asbestos,
radon, arsenic, radiation, polycyclic hydrocarbons, nickel, cũng có
thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi, nhưng cho
đến nay, hút thuốc lá vẫn nguy hiểm nhất,
nguyên nhân của 90% các trường hợp ung thư
phổi.
Các thể bệnh
Bướu ung thư phổi cấu
tạo bởi các tế bào ung thư bất thường,
thường thuộc một trong bốn thể loại
sau:
- Squamous cell carcinoma (20-30%
trường hợp ung thư phổi)
- Adenocarcinoma (30-40%)
- Large cell carcinoma (10%)
- Small cell or "oat cell" carcinoma
(20%)
Ba thể ung thư đầu có tính
nết, lối tiến triển khá giống nhau, và cách
chữa chúng cũng tương tự, nên chúng
thường được gọi chung là “non-small cell lung
cancer”; thể ung thư thứ tư khác hơn, lớn
nhanh, lan mạnh, cách chữa cũng khác.
Triệu chứng
Ung
thư phổi trái
Một số ít người bệnh
ung thư phổi (khoảng 10%) không có triệu chứng,
t́nh cờ chụp phim ngực (chest X-ray, chúng ta hay quen
miệng gọi “phim phổi”) v́ lư do nào khác, thấy
khối ung thư. C̣n đa số người bệnh có
triệu chứng lúc ung thư được t́m ra.
Triệu chứng tùy vào ung thư c̣n
trong phổi và ngực, hay đă lan sang các cơ quan lân
cận, hoặc đă theo máu chuyển di đi xa.
Triệu chứng do sự hiện
diện của khối ung thư trong phổi và ngực:
triệu chứng nhiều nhất là ho, ho khan hoặc có đàm.
Các triệu chứng hay xảy ra khác: khó thở, khạc ra
đàm có vương máu, đau ngực, kḥ khè. Các triệu
chứng khác nữa có thể xuất hiện khi khối
bưới to lên, lan rộng trong ngực: thêm khó thở
nếu ung thư tạo nước trong màng phổi; suy tim
khi nước bao quanh tim, cản trở công việc
của tim; khan tiếng; v.v..
Triệu chứng do ung thư
chuyển di: khi bệnh tiến triển, ung thư lan sang
những bộ phận lân cận hoặc theo máu
đến cơ quan ở xa, người bệnh có thêm
nhiều triệu chứng, như đau xương (ung
thư đến xương); yếu nhược, vàng da
vàng mắt, xuống cân (ung thư đến gan); nhức
đầu, buồn nôn và ói mửa, giật kinh phong, trí óc
lẫn lộn, tính t́nh thay đổi (ung thư đến
óc).
Khoảng 10-20% người bệnh
ung thư phổi có thêm hội chứng gọi là
“paraneoplastic syndrome”: ung thư tiết ra một số
chất, vào máu, gây triệu chứng, như đau sưng
khớp; ngón tay dày lên, rộng ra giống h́nh cái chày (digital
clubbing); triệu chứng thần kinh bất thường;
vú to ra, chảy chất dịch giống sữa; chất
calcium tăng cao trong máu; v.v.. Đây có thể xem là những
triệu chứng, dấu chứng gián tiếp của ung
thư phổi. Loại ung thư thứ tư (small cell lung
cancer) hay gây những triệu chứng gián tiếp này.
Định bệnh
Với những triệu chứng
đáng ngờ kể trên, khiến chúng ta nghĩ
đến ung thư phổi, bước đầu là
chụp một phim ngực. Nếu phim ngực cho thấy
quả có khối bướu, chúng ta cần làm nhiều
thứ nữa để xác định giai đoạn
tiến triển của ung thư; điều này rất
quan trọng trong việc quyết định sẽ
chữa trị bằng phương cách này.
Bác sĩ cần hỏi kỹ,
thăm khám tỉ mỉ lại người bệnh, và làm
những thử máu cần thiết. Các phim chụp
đặc biệt như CT (computed tomography) scan (ngực,
bụng, đầu), PET scan, MRI (magnetic resonance imaging) scan,
bone scan thường cũng cần đến.
Rồi cũng cần biết rơ
khối bướu thuộc ung thư loại nào, tức
cần cắt một chút xíu thịt từ khối
bướu đem xem dưới kính hiển vi.
Điều này có thể thực hiện bằng 3 cách, tùy
vị trí của khối bướu:
- Bác sĩ chuyên khoa phổi, qua
ống soi phổi, xem và cắt lấy thịt trực
tiếp từ khối bướu cùng những vùng khả
nghi.
- Bác sĩ chuyên khoa quang tuyến
(radiologist), dùng CT scan để biết chắc khối
bướu nằm ở đâu, đâm kim qua thành ngực
vào đến khối bướu cắt chút thịt.
- Bác sĩ giải phẫu ngực
(thoracic surgeon) đưa một ống soi vào vách ngăn hai
lồng ngực, rồi qua ống soi, cắt thịt
từ khối bướu.
Chữa trị
Sự chữa trị ba loại ung
thư đầu (gọi chung là “non-small cell lung cancer”)
giống nhau. Khi mới ở giai đoạn I (nhỏ,
chưa xâm nhập các hạch bạch huyết chung quanh) và
II (đă đến các hạch bạch huyết ở
quanh), ung thư mới c̣n quanh quẩn trong ngực, ta có
thể dùng giải phẫu để chữa, cắt
hẳn khối ung thư. Nhưng khi ung thư đă
nặng, sang giai đoạn III (đến hạch bạch
huyết trong vách ngăn lồng ngực, ra đến ngoài
thành ngực) và giai đoạn IV (chuyển di đi xa),
giải phẫu thường không giúp nhiều, chỉ
chữa bằng phương pháp dùng phóng xạ (radiation)
hoặc bằng các chất thuốc hóa học (chemotherapy).
Loại ung thư thứ tư small
cell lung cancer độc hơn, phát triển nhanh hơn, ít
khi chữa bằng giải phẫu, thường chữa
bằng tia phóng xạ và các chất hóa học.
Pḥng ngừa và truy t́m
Chúng ta đă biết, hút thuốc lá là
nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi, thủ
phạm của 90% các trường hợp. Ngay cả
người phải ngửi khói thuốc lá do người
khác hút cũng dễ bị ung thư.
Do thế, đến nay, bỏ hút
thuốc, tránh xa nơi có khói thuốc lá, vẫn là cách
hữu hiệu nhất để ngừa ung thư
phổi. Nhiều vị hút thuốc lâu năm lư luận, có
bỏ cũng đă trễ rồi, không giúp ǵ đâu, thôi
đành chờ kiếp sau tu tỉnh từ đầu,
nhưng các khảo cứu đều cho thấy,
người bỏ thuốc lá có nguy cơ bị ung thư
phổi ít hơn nhiều so với người tiếp
tục hút. Theo kết quả của vài khảo cứu,
bỏ thuốc hơn 15 năm, triển vọng ung thư
phổi giảm 80-90% so với người c̣n hút.
Về truy t́m (screening), việc truy t́m
ung thư phổi định kỳ ở những
người hút thuốc lá không có triệu chứng hiện
vẫn c̣n là vấn đề nhức đầu, nhiều
bàn căi. Liệu việc này có đáng đồng tiền bát
gạo không, khám phá được ung thư phổi
sớm có làm giảm tử vong, thay đổi dự
hậu (prognosis), giống trường hợp truy t́m ung
thư cổ tử cung bằng phương pháp Pap’s smear,
truy t́m ung thư vú bằng phim vú mammogram, truy t́m ung thư
ruột già bằng phương pháp soi ruột già colonoscopy?
Rất nhiều khảo cứu đă
được thực hiện để t́m cách trả
lời câu hỏi này, nhưng cho đến nay, các kết
quả đều không cho thấy việc truy t́m ung thư
phổi định kỳ ở những người hút
thuốc lá làm thay đổi tỉ lệ tử vong. V́
thế, khuynh hướng hiện tại là, trừ trong các
trung tâm nghiên cứu, c̣n chúng ta không chụp phim truy t́m
định kỳ ở những người hút thuốc
lá không có triệu chứng, khuyên họ bỏ thuốc lá là
phương cách hay hơn nhiều. (Với những
người không hút thuốc chúng ta, nguy cơ ung thư
rất ít, việc truy t́m lại càng không cần.)
Một số bác sĩ vẫn cho
bệnh nhân hút thuốc của ḿnh chụp phim ngực
(từ nay, cho đúng, chúng ta đừng gọi “phim
phổi” nữa) hàng năm. Việc này có thể đưa
đến nhiều tốn kém và nguy hiểm (thấy ǵ
hơi lạ, phải làm thêm phim Cat scan, MRI, nhờ bác
sĩ chuyên khoa phổi soi, nhờ bác sĩ giải phẫu
mổ phổi ra xem, mà rất nhiều khi chẳng có ǵ
cả), và một phim ngực b́nh thường không chắc
đă cho chúng ta niềm an tâm, v́ một ung thư nhỏ c̣n
dấu ḿnh trong một ống phổi, phim ngực không
thể cho thấy được; lại nữa, có
loại ung thư mọc nhanh, vài tháng đă xuất
hiện rồi, phim ngực mới chụp gần đây
dù b́nh thường có ăn nhằm ǵ. Vả, việc này
biết đâu có thể ngầm khuyến khích người
bệnh tiếp tục hút thuốc lá, “Bác sĩ thấy
chưa, số tôi không bị ung thư phổi là không
bị, phim ngực tôi năm nào bác sĩ cũng cho
chụp, có ǵ đâu, bác sĩ đừng nói đến
chuyện bắt tôi bỏ thuốc nữa”.
Ung thư phổi nguy hiểm lắm
bạn ạ. Tốt nhất bạn bỏ thuốc lá.
Chẳng có lư tí nào khi bạn hàng năm cứ đ̣i
chụp phim ngực hoài, sợ ung thư phổi, song
thuốc lá vẫn hút thả dàn, bác sĩ khuyên, bạn
chỉ cười trừ, “Vợ c̣n bỏ
được, thuốc th́ không”. Thôi không thương
vợ, th́ thương, làm gương cho con vậy, bỏ
thuốc lá đi thôi bạn ơi. Kẻo có ngày thấy con
cầm điếu thuốc lá ph́ phèo, nói cháu, nó nói lại,
“Bố th́ sao?”.