TAI BIẾN MẠCH MU NO (Stroke)

 

Bc Nguyễn Văn Đức

8748 E. Valley Blvd., Ste H

Rosemead, CA 91770

Tel: (626) 288-3306

(www.hqtysvntd.org)

 

Mỹ, mỗi năm c thm 700.000 ngn trường hợp tai biến mạch mu no mới xảy ra.

Cứ 10 người sau khi bị tai biến mạch mu no, c 4 người t nhiều cần đến sự gip đỡ của người nh trong cuộc sống hng ngy, 1 người trở thnh tn phế, hon ton trng nhờ vo sự chăm sc của người nh. Tốn km hng năm về mọi mặt gy do tai biến mạch mu no ln đến 15 tỉ mỹ kim.

Tai biến mạch mu no (cerebrovascular accident, nm na l stroke) l một tnh trạng tổn thương của c, do mạch mu nui phần c đ bị nghẹt, hoặc do mạch mu bể vỡ gy chảy mu trong c hay cc m quanh c.

Mỗi phần của thể ta đều được kiểm sot bởi c. Khi tai biến mạch mu no xảy ra, ta sẽ mất chức năng của chỗ thể điều khiển bởi phần c đang tổn thương, th dụ, tay chn bại liệt, hoặc khng ni được nữa. Ty tai biến nhẹ nặng, c c thể tổn thương tạm thời hay vĩnh viễn, một phần hay ton phần (complete).

Tai biến mạch mu no được chia lm hai loại chnh:

- Tai biến do c thiếu mu (ischemic stroke, 80% cc trường hợp stroke): v mạch mu nui c bệnh nn hẹp tắc, hoặc v một cục mu đng từ nơi khc trong thể, theo mu ln c, lm tắc mạch mu c.

- Tai biến do chảy mu (hemorrhagic stroke, 20% cc trường hợp stroke): v mạch mu trong c hoặcquanh c vỡ bể.

 

Nguyn nhn

 

Trong thể ta, cc động mạch dẫn mu đem dưỡng kh v cc chất dinh dưỡng đến nui mọi phần của thể, kể cả c.

Nguyn nhn gy tai biến mạch mu no thng thường nhất l bệnh cứng cc động mạch (atherosclerosis). Khi một động mạch nui c cứng, lng động mạch dầy ln, nhỏ lại, lượng mu đến nui c sẽ thiếu, phần c bị thiếu mu nui nhiều qu sẽ chết, tai biến mạch mu no do c thiếu mu xảy ra. Mu đng trong mạch (embolism) cũng c thể gy tai biến mạch mu no loại do c thiếu mu nui: mu đng trong mạch l những cục mu nhỏ, thnh lập tại một nơi khc trong thể, ở tim chẳng hạn, rồi theo mu ln c, lm tắc mạch mu c.

Nguyn nhn khc gy stroke l bể vỡ mạch mu trong đầu, khiến mu chảy trong c hay cc m quanh c. Chẳng hạn, một mạch mu trong đầu phnh to bất thường (aneurysm), đến một lc c thể thnh lnh bể vỡ, mu chảy ra chn p cc phần c.

 

Cc yếu tố đưa đến stroke

 

Nhiều yếu tố c thể khiến ta dễ bị stroke:

- Tuổi trn 40

- Bệnh tim

- Cao p huyết

- Ht thuốc l

- Tiểu đường

- Cao mỡ cholesterol trong mu

- X ke ma ty (cocaine, crystal methamphetamine, )

- Sau khi sanh

- c từng c những cơn thiếu mu thong qua

- Đời sống thiếu vận động

- Bo mập

- Bệnh mu đng trong mạch

- Thuốc chống đng mu (như thuốc Coumadin)

- Mạch mu trong c phnh nở bất thường

- Hẹp tắc động mạch carotid ở cổ

Thỉnh thoảng c trường hợp tai biến mạch mu no tự nhin xảy ra, d người bệnh khng c yếu tố no kể trn cả.

 

Cc hnh thi tai biến mạch mu no

 

1. Cơn thiếu mu thong qua:

Cơn thiếu mu thong qua (transient ischemic attack, cc bc Mỹ thch gọi tắt l TIA) xảy ra do một phần c tạm thời thiếu mu nui.

Người bệnh c triệu chứng của tai biến: ni ngọng, đớ hay khng ni được, mắt nhn khng thấy, mo mặt, tay chn liệt khng thể cử động hoặc trở thnh vụng về, t hoặc mất cảm gic một phần thể, ... Tuy vậy, cc triệu chứng chỉ ko di từ vi pht đến vi tiếng. C khi cc triệu chứng ko di hơn, nhưng cũng biến mất trong vng 24 tiếng, v sau đ, người bị cơn thiếu mu thong qua lại hon ton trở lại bnh thường.

Cơn thiếu mu thong qua c thể xuất hiện chỉ một lần, hay c thể ti pht (vi lần một ngy, hoặc cả năm mới xảy ra nữa). Nhiều người bị stroke hẳn sau những cơn thiếu mu thong qua bo hiệu.

2. Tai biến hẳn:

Tai biến hẳn (completed stroke) l tai biến mạch mu no c những triệu chứng kể trn (ni ngọng hay khng ni được, mắt nhn khng thấy, mo mặt, tay chn bỗng liệt hay vụng về, t hoặc mất cảm gic một phần thể, ...), nhưng cc triệu chứng khng nhanh chng biến mất trong vng 24 tiếng như trong cơn thiếu mu thong qua.

Như vậy, khi triệu chứng xảy ra, trong vng 24 tiếng đầu, chng ta kh biết người bệnh bị cơn thiếu mu thong qua hay stroke hẳn.

Nếu bị tai biến hẳn, cc triệu chứng nhẹ hay nặng, sau ny c thuyn giảm dần theo thời gian hay khng, ty thuộc vo cơn stroke nhẹ hay nặng, c chết t hay nhiều, phần no của c bị chết, v thời gian tri qua kể từ lc c triệu chứng.

 

Định bệnh

 

Nếu chng ta đang khỏe mạnh, nhưng bỗng dưng c những triệu chứng kể trn, chng ta nn gọi 911 nhờ xe cấp cứu đưa vo bệnh viện lập tức. Tai biến mạch mu no cần được chẩn đon v chữa trị cấp thời trong mi trường bệnh viện.

Bc phng cấp cứu của bệnh viện sẽ hỏi bệnh v thăm khm, cho bạn thử mu, chụp phim đầu (Cat scan hoặc MRI), v lm tm điện đồ (EKG); nhiều trường hợp bệnh tim gy tai biến mạch mu no, hoặc chết tim cấp tnh (heart attack) c thể xảy ra cng với tai biến mạch mu no (stroke). Nếu khng may bạn quả bị cơn thiếu mu thong qua hoặc stroke hẳn (trong vng 24 tiếng đầu chng ta kh biết), bc phng cấp cứu sẽ chữa trị ngay cho bạn.

Bi sau chng ta sẽ bn đến cc cch chữa trị v phng ngừa tai biến mạch mu no. Xin hẹn gặp lại bạn tuần tới.